Azerbaycan’ın Karabağ ve Doğu Zengezur bölgesinde yürüttüğü yeniden inşa süreci, bölgenin “yeniden yerleşim + altyapı + güvenlik” üçgeninde gelişen büyük bir dönüşüm hikâyesine dönüştü. Başkent Bakü’nün hedefi, yıllarca boş kalan şehir ve kasabaları modern altyapıyla tekrar canlandırmak; aynı zamanda güvenli dönüşün önündeki en büyük engel olan mayın ve patlamamış mühimmat (UXO) tehdidini azaltmak.
“Büyük Dönüş”: Hayatın Geri Geldiği Yerler
Resmî kaynaklara göre, 2025 yılı içinde “Büyük Dönüş” programı kapsamında geri dönüşlerin 29 yerleşim alanına yayıldığı bildirildi. Bu program; konut, temel hizmetler ve sosyal altyapı (okul, sağlık, yol, enerji) yatırımlarıyla kademeli yerleşimi esas alıyor.
Ağdam özelinde ise resmî sayfalarda, dönüş sürecinin 27 Mart 2025 itibarıyla başladığı ve hız kazandığı vurgulanıyor.
Şehirler Yeniden Tasarlanıyor: Master Plan Dönemi
Yeniden inşanın “görünmeyen” ama en kritik adımlarından biri master planlar. 2025’te yapılan bir değerlendirmede, 8 şehir ve 92 köyün master planlarının onaylandığı, birçok yerleşimde temel atma çalışmalarının ilerlediği açıklandı. Bu, Karabağ’ın parçalı değil, bütüncül bir şehircilik anlayışıyla tasarlandığını gösteriyor.
Ulaşım Omurgası: Havalimanı ve Bağlantı Hatları
Bölgesel kalkınmanın hızlanması için lojistik erişim büyük önem taşıyor. Karabağ’daki ilk büyük sembollerden biri Fuzuli Uluslararası Havalimanı oldu. Açılışının 2021’de gerçekleştiği ve kısa sürede tamamlandığı çeşitli kaynaklarda yer alıyor.
Ulaşım yatırımları; karayolu, havayolu ve bölgesel bağlantılarla birlikte değerlendirildiğinde, “geri dönüş”ün sürdürülebilirliği açısından stratejik bir kaldıraç işlevi görüyor.
En Büyük Engel: Mayınlar ve Patlamamış Mühimmat
Karabağ’da yeniden yerleşimin en zorlu konusu mayın ve patlamamış mühimmat temizliği. Uluslararası bir analizde, Azerbaycanlı yetkililerin mayın temizliğinin 25–30 yıl sürebileceğini ve maliyetinin çok yüksek olacağını belirttiği aktarılıyor.
Sahadaki ilerleme verileri ise 2024’te ANAMA’nın anti-personel mayınlı alanlarda 5,3 km²’den fazla alanı temizlediğini ve binlerce mayını imha ettiğini gösteriyor. Ayrıca Şubat 2025’te “İnsani Mayın Temizleme Faaliyetleri”yle ilgili bir yasanın kabul edildiği kayıtlara geçti.
Finansman: “Büyük Proje, Büyük Bütçe”
Yeniden inşanın büyüklüğü, ayrılan kaynaklara da yansıyor. 2025 bütçesinde Karabağ ve Doğu Zengezur’daki projeler için ayrılan kaynağın artırıldığı, toplam harcamaların yıllar içinde büyüdüğü yönünde haberler bulunuyor.
Hikâyenin Kalbi: İnsan, Ev ve Günlük Hayat
Karabağ’ın yeniden inşası sadece “beton ve asfalt” değil; okul yolu, mahalle düzeni, istihdam ve kamu hizmetleriyle gerçek anlamda bir hayatın kurulması demek. Bu nedenle süreç iki temel soru etrafında şekilleniyor:
“Güvenli mi?”
“Yaşanabilir mi?”
